Precies drie weken, op zondagavond 5 oktober, zat ik in Utrecht, in muziekcentrum Vredenburg – wegens verbouwing verplaatst naar een een blokkendoos in een industriewijk buiten het centrum. Daar was ik in afwachting van een concert van Joan Baez. Ik was meegevraagd door een goede vriend – Maarten bedankt! – en ik heb geen spijt want het was een indrukwekkend concert.
Joan Baez is een zangeres uit de Verenigde Staten, en was in de jaren zestig als weinig anderen verantwoordelijk voor het laten herleven van traditionele folk ballades in dat land. Een loepzuivere sopraan, een helder, voornamelijk getokkeld gitaarspel waarin naast fingerpicking ook klassieke tokkelpatronen terugkomen, en een keus van vooral oude balladen en religieuze hymnen typeerden haar stijl.
Maar ze zong ook nieuw repertoire, en droeg met haar uitvoeringen van Blowing in the Wind en With God On Our Side bij aan de populariteit van de schrijver van deze songs, een zekere Bob Dylan. Met hem had ze enkele jaren ook een nogal moeizame liefdesrelatie.Later zong ze onder meer ook countryrepertoire, en ook Spaanstalige liedjes schuwt ze niet. Ik heb via YouTube trouwens ook een uitvoering vaan een Turks lied beluisterd. Een veelzijdig talent dus.
Ze was met haar muziek en haar persoon ook betrokken bij de strijd voor burgerrechten van de zwarten in de VS, en bij de protestbeweging tegen de Amerikaanse oorlog in Vietnam. Prachtige muziek én een inzet voor vrede en sociale rechtvaardigheid. Die combinatie sprak en spreekt mij aan, en ook at trok me naar Utrecht, op 5 oktober.
Daar stond ze, inmiddels al vijftig jaar optredend artiest, en ze liet een diepe indruk achter op mij en andere aanwezigen. Ze was vergezeld van een ensemble met een akoestische basgitarist, een gitarist die ook mandola (groot soort mandoline) bespeelde, een een instrumentalist die beurtelings banjo, mandoline en accordeon bespeelde. Zelf speelde ze gitaar.
Ze opende met een traditionele folksong, Lily of the West – een klein feest van herkenning, want ik ken dit al heel lang in een uitvoering van Bob Dylan. Ik was meteen in de stemming. Het is een murder ballad zoals de traditionele folk muziek er velen kent: man houdt van vrouw, vrouw gaat voor andere man uit hoge klasse, man kan het niet verdragen en doodt rivaal, man eindigt op het schavot. Dat werk. Later zong ze nog een andere, minstens zo mooi moordlied, Long Black Veil, bekend van Johnny Cash.
Maar ze zong niet enkel oude muziek. Ze heeft net een nieuwe CD uit, The Day After Tomorrow, en daaruit zong ze flink wat: The Scarlet Tide was er een song uit, en ook God Is God: “I believe in God and God ain’t me… I believe in God and God ain’t us…I believe in God and God is God”. Haar religieuze overtuiging is glashelder, heel oprecht gebracht, en is duidelijk haar inspiratie voor haar hoop op een betere, vreedzame wereld. En hoewel ik als atheist haar specifieke geloof niet deel, was de menselijke diepte waarvan ze getuigde hartverwarmend. Overigens vond ik de liederen van haar nieuwe CD op het optreden sterker overkomen dan op de CD die ik inmiddels ook heb beluisterd. Op het album is naast bovengenoemde instrumenten ook drums aanwezig, en dat maakt het geluid wat alledaagser nu en dan.
Later in het programma kwam haar maatschappelijke inzet naar voren. Ze begon enkele van “die oude liedjes” te zingen, zoals ze dat aanduidde. “Het goede nieuws is dat de oude songs er nog zijn. het slechte nieuws is dat we ze nog steeds nodig hebben.” Daarop begon ze Dylan’s With God on Our Side te zingen. Maar ze had een kleine tekstwijzijging doorgevoert waaruit haar overtuiging blijkt: waar het origineel afsluit met “If God is on our side, He’ll stop the next war”, zong zij – als ik het goed heb gehoord althans – : “If God is on our side, WE ‘ll stop the next war” God als stoplap en excuus was veranderd in God als inspiratiebron voor vrede. Een typerende wijziging. Ik prefereer de oude originele versie op dit punt, maar ik kan de creatieve draai die Joan Baez er zelf aan gaf wel waarderen (ik heb even bij Maarten gecheckt of ik het wel goed gehoord had, maar hij meende hetzelfde gehoord te hebben).
Ze zong nog meer van Dylan: Love is Just a Four letter Word en Farewell Angelina allebei songs die Dylan zelf in eerste instantie niet officieel uitgebracht heeft en die echt bij Baez zijn gaan horen. Een ouder lied dat ze zong, ook een classic uit haar repertoire, was Diamond and Rust; dat kende ik nog niet. Ook zong ze een werkelijk prachtig lied van Steve Earle: Christmas in Washington, waarin ze als verzuchting over een land vol oorlog en onrecht verzucht “Come back Woody Guthtie…” – verderop aangevuild met Jezus, Malcolm X en Martin Luther King, een voor Baez typerende combinatie van rebellen. Woody Guthrie was folkzanger en communist van het goede soort, en eigenlijk de grootvader van de latere singer-songwriters.
Een ander lied van Steve Earle, I Am a Wanderer, zong ze ook. Dat is op haar nieuwe album ook te vinden. Voor een artiest als ondergetekende die nog heel veel van papier zingt was het bemoedigend om te zien dat Baez dat bij dit lied ook deed – en dat ook bij haar het papier aanvankelijk op de grond dwarrelde… 
Maar wat bij mij regel is, is bij haar natuurlijk uitzondering.
Een deel van het optreden deed ze zonder band, bijvoorbeeld het ontroerende lied The Day After Tomorrow, titelsong van het nieuwe album van haar, over een Amerikaanse soldaat in Irak die naar huis hoopt de gaan, levend als het enigszions kan. Ze zong zelfs een handvol songs a capella, helemaal zonder begeleiding. dus Haar stem is niet meer die zeer hoge sopraan, maar een diepere, lagere stem – minstens zo mooi, wat mij betreft, en een stuk minder riskant voor aanwezig glaswerk… Swing Low, Sweet Chariot deed ze a capella. en als afluiting van de toegiften Amazing Grace, weer zo’n mooi religieus lied. Baez ging ons hier voor in een gave samenzang, al heb ik me zelf beperkt tot het neuriën. In de toegift zat ook nog een Spaans lied dat ik niet kende maar dat Gracia de la Vida blijkt te zijn, zo ontdekte ik via YouTube. Verder nog Imagine van John Lennon, en een waarlijke gouden oude, Donna Donna, mij bekend van padvinderskampvuurtijden. Heel aandoenlijk: het tweede couplet was ze kwijt, daar had ze even hulp van publiek voor nodig. En bij wijze van derde couplet zong ze het tweede een tweede keer. Het kon het genot niet bederven, eerder integendeel.
Het bovenstaande is maar een deel van wat ze allemaal ten gehore bracht. Het was ruim anderhalf genieten, ontroerd worden soms, meezingen ook. En het concert was, met al haar veelzijdighed van oud en nieuw repertoire, een eenheid. Ik was bang dat het nieuwere materiaal uit de toon zou vallen bij het oude, maar dat was niet het geval: het is dat ze vertelde wat oud en nieuw was, anders zou ik het niet hebben gemerkt aan de sfeer of kwaliteit.
Meer over Joan Baez: haar eigen website biedt informatie, over haarzelf, haar muziek, haar nieuwe album, een concert-agenda plus overzicht van waar ze eerder speelde, en eigen songteksten. De NRC had in het weekend van het optreden een interview met Baez: “Ik was revolutionair én puristisch”. En op YouTube heb ik inmiddels een flink stuk van haar optreden teruggevonden. Hier één en ander:
O ja, ze kreeg ook klompen aangeboden van fans… Op YouTube kun je zien hoe ze ze aan deed…
Geplaatst door peterstorm 
Geplaatst door peterstorm 
Geplaatst door peterstorm 
